Prof. dr hab. Bogdan de Barbaro

"Film "Umbra" uważam za niezwykle ważny: poprzez artystyczną metaforę, wieloznacznie, a zarazem dobitnie pokazuje, jak wielkim złem jest nadużycie seksualne dziecka. Dramat dziecka polega na tym, że jest poddane działaniom dorosłego, który wykorzystuje jego uczuciową bezradność. Dziecko nie rozumie co się dzieje, jest krzywdzone, a czuje się winne. Molestowane dziecko odnosi głębokie rany psychiczne, zraniony zostaje jego autoportret fizyczny, duchowy, emocjonalny i seksualny. Dewastacja psychiki odbija się na tej osobie przez wiele lat, nawet u dorosłego ta trauma trwa i ma bolesne skutki w życiu emocjonalnym".

Dla magazynu SENS nr 06/117 czerwiec 2018 

Już wkrótce

Książka Urszuli Nawrot i Marii Dekert

 

Film UMBRA to portret wewnętrznego świata traumy oparty o sny, fantazje i interpersonalne zmagania osób opisanych w literaturze psychologicznej jak i tych, które spotkałam na swojej drodze podczas zbierania materiału do jego realizacji. Praca nad projektem trwała ponad 5 lat podczas, których studiowałam teorię traumy, przeprowadzałam wywiady i analizowałam sny osób doświadczonych traumą,  aby ustalić co one mówią o wewnętrznych "obrazach obiektów" psychiki. Od 4 lat prowadzę liczne spotkania z filmem i traumą od Uniwersytetu po domy kultury. W chwili obecnej pracuję wraz z doświadczoną terapeutką traumy Marią Dekert nad książką dotyczącą traumy w której obrazy z filmu Umbra będą ilustracją jej skomplikowanych mechanizmów. 

URSZULA NAWROT

UMBRA W PRACY TERAPEUTÓW / MATERIAŁ DYDAKTYCZNY

Maria Dekert – psychoterapeuta, terapeuta traumy, provider TRE, certyfikowany specjalista i superwizor w zakresie psychologicznej interwencji kryzysowej i przeciwdziałania przemocy w rodzinie Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

 

  • "Film Umbra Urszuli Nawrot porusza do głębi emocjonalnie i zmysłowo.  Przez swoją artystyczną formę przechodzi ponad znaczeniami, jakie może traumatycznemu doświadczeniu nadać dziecko. Film dotyka głębokiej krzywdy człowieka, które z racji wieku nie ma się jak obronić przed manipulacjami i zaprzeczeniami dorosłych, w tym niestety czasami swoich rodziców. Jednocześnie wskazuje jak potem dorosła osoba próbuje ukoić ból dziecka w sobie z trudem idąc przez życie naznaczone odgrywaniem traumy, próbą wyjścia z roli ofiary itd.

     Pokazywane obrazy wraz z warstwą muzyczną niesamowicie oddają atmosferę zapisu traumatycznych zdarzeń w warstwie pozarozumowej, w warstwie zmysłów, emocji i ciała. Skrzywdzone dziecko „koduje” je w głębokich pokładach bez nazywania i każde ich powtórzenie uśmierca je wbudowując lęk przed unicestwieniem symbolizowany w filmie stosem ciał przypominającym obrazy wojennych zwłok w dołach posypanych wapnem.  

    Każdy kto pracuje z osobami doświadczonymi traumą, szczególnie traumą molestowania seksualnego rozpozna w tym filmie swoje pacjentki, pacjentów. Ci, którzy sami doświadczyli tego co oglądane dziecko zarezonują ukrytymi, ale świetnie znanymi  emocjami i uczuciami, a zachwycić ich może fakt tak artystycznego ich przedstawienia. Ci, którzy sami byli sprawcami podobnych krzywd zareagują zaprzeczaniem, że takie zjawiska w ogóle mogą mieć miejsce, ale może poruszy ich zeskorupiałe również przez krzywdy dzieciństwa serca.

    Z takich powodów obejrzenie filmu Umbra Urszuli Nawrot powinno być obowiązkowym zadaniem na wszystkich kursach dotyczących pomaganiu osobom doświadczającym przemocy, w tym szczególnie seksualnej, ale też  ofiarom traum. Półgodzinny spektakl oddaje bowiem dużo więcej niż przeczytanie setek stron książek czy wysłuchanie teoretycznych wykładów na ten temat."

  •  

UMBRA na VII MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI TERAPEUTÓW TRAUMY NEST

 

UMBRA NA KONFERENCJI PSYCHIATRIA I DUCHOWOŚĆ

17 listopada 2017 r w Szpitalu im dr J. Babińskiego w Krakowie odbyła się ogólnopolska konferencja Psychiatria i Duchowość. Konferencja była wspólnym projektem Szpitala im. dr. J. Babińskiego w Krakowie, Katedry Psychiatrii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II. Na zaproszenie Prof. dr hab. Bogdana de Barbaro (Kierownika Katedry Psychiatrii Uniwersytetu Jagiellońskiego UJ) UMBRA zostala zaprezentowana w ramach warsztatu dotyczącego zagubienia ofiar pedofilii.

 

Impact Award: Psychology

Urszula Nawrot otrzymała nagrodę na A.M. the Most Important Films and Scripts in the World za film Umbra. Nagroda została przyznana w kategorii film psychologiczny.

 

 

"SZCZEROTOK" Tomasz Raczek  TOK FM

Jak radzić sobie z traumą? Audycja z udziałem Urszuli Nawrot oraz psychoterapeuty Armena Mekhakyana. Na podstawie analizy filmu UMBRA goście próbują ustalić, w którym momencie zaczyna się trauma i co jest jej istotą.

GDZIE SZUKAĆ INFORMACJI NA TEMAT TRAUMY I POMOCY?

PTBST rekomenduje film Umbra.

Publikacje, artykuły naukowe dostępne na stronie towarzystwa. 

Ogólnopolskie Pogotowie Pomocy dla Ofiar Przemocy w Rodzinie.

Ćwiczenia uwalniające od napięć stresu i traumy.

URSZULA NAWROT O TRAUMIE

 

Każdy człowiek przeżywa w swoim życiu większe lub mniejsze traumy o rozmaitym podłożu: od następstw ciężkich chorób po przemoc. Tym co łączy te przeżycia jest bezradność wobec sił stojących za tym doświadczeniem. Pozostawanie w traumie, w zniewalającym poczuciu porażki prowadzi do wycofania, lęku przez życiem. Trauma jednak „dzięki odpowiedniemu prowadzeniu i wsparciu może być bardzo transformująca. Ma w sobie potencjał, żeby stać się jedną z najbardziej istotnych sił w psychicznym, fizycznym i duchowym przebudzeniu…”[1] Jednak, aby trauma mogła spełnić tę rolę konieczne jest podjęcie walki z jej skutkami dla odzyskania wolności.

Wiemy, że jednym z podstawowych zagadnień dotyczących traumy jest skłonność ofiar do jej odtwarzania. Ofiara będzie podświadomie poszukiwać podobnych okoliczności, aby odegrać traumę po raz kolejny, ale tym razem by stawić czoła oprawcy, obronić się, lub choćby uciec.[2] Niestety, najczęściej kończy się to ponowną porażką i kolejnym horrorem. Nawet przy wsparciu specjalisty nie jest to proces łatwy. Głównie za sprawą skutków jakie generuje trauma dla rozumienia otaczającego nas świata, pojmowania miłości, prawdy i granicy między dobrem, a złem. Ponad to każdy przypadek traumy będzie generował indywidualny filtr, przez który odtąd ofiara patrzy na świat.

Przy pracy nad filmem UMBRA skupiłam się na ofiarach molestowania seksualnego. Film to portret wewnętrznego świata traumy oparty o sny, fantazje i interpersonalne zmagania osób opisanych w literaturze psychologicznej jak i tych, których spotkałam na swojej drodze podczas zbierania materiału do jego realizacji. Praca nad projektem trwała ponad 5 lat podczas, których studiowałam teorię traumy, przeprowadzałam wywiady i analizowałam sny osób doświadczonych traumą,  aby ustalić co one mówią o wewnętrznych "obrazach obiektów" psychiki.

W filmie pokazałam traumatyczne przeżycia dziecka, któremu rodzice nie zapewnili podstawowego wsparcia: zaufania, bezpieczeństwa, solidarności, ale wręcz przeciwnie zanegowali jego doświadczenie, obwinili je o zaistniałą sytuację, czyli nie okazali mu miłości. Jakie konsekwencje dla rozumienia otaczającego go świata to niesie? Jeżeli coś wykracza poza nasze doświadczenie, wykracza poza strefę naszego poznania. Jeśli więc dziecko nie zaznało miłości, to czym ona jest dla niego? Czym jest prawda, jeśli prawda o dramatycznym doświadczeniu została zanegowana przez najbliższych? Czy i gdzie jest granica między dobrem, a złem, kiedy zło jakiego doznało dziecko zostało przez rodziców zignorowane? Jak kształtuje się w naszej świadomości obraz Boga? Jeśli Bóg jest projekcją obrazu ojca, jak twierdził Freud, czy też generalnie rodzica, a dokładniej emocjonalnego odniesienia do niego, jak twierdzą późniejsi badacze [3], to w przypadku ofiar molestowania seksualnego jest nim rodzic, który nie tylko nie zapewnił dziecku podstawowych potrzeb, ale milczał, ignorował i obwiniał. Jaki stosunek emocjonalny może mieć dziecko do takiego rodzica? Jakim zaufaniem może go darzyć? Sytuacja wydaje się beznadziejna kiedy sprawcą molestowania jest sam rodzic. To zagadnienie jednak wykracza daleko poza moje dywagacje.

Miłość realizuje się w relacji do drugiego człowieka. Jednak w okresie, kiedy świat emocjonalny kształtował się u młodej osoby, ktoś dokonał na niej gwałtu, a najbliźsi to zignorowali i zanegowali. Dla skrzywdzonego dziecka to jest obraz miłości. Jego niewinność została zgwałcona i nikt nie powiedział mu, że to było zło. Nikt nie wyraził współczucia. W obliczu takiej ignorancji dziecko może uciec do świata wyobraźni, gdzie schroni się przed bólem lub zanegować swój ból i przyjąć perspektywę rodziców, co prowadzi do autoagresji. [4]

Miłość może realizować się również w relacji do nas samych. Jaki może mieć do siebie  stosunek dziecko, które od najmłodszych lat było poniżane, a najbliższe otoczenie uznało to za nieważne?

Dlaczego miłość jest tak istotnym zagadnieniem w rozumieniu traumy?

Jest ona podstawowym czynnikiem kształtującym światopogląd każdego człowieka. Od tego jak ją rozumiemy będzie zależała konstrukcja całego naszego świata oraz relacje międzyludzkie. Czym jest prawda oraz gdzie jest granica między dobrem, a złem? Jeżeli ofiara traumy uzna, że miłość to utopijna idea, która nie zdarza się w realnym świecie, nie będzie nawet zmierzać w jej kierunku. Jeżeli zdarzenie traumatyzujące – molestowanie seksualne uzna za wydarzenie mało ważne i co gorsza nie dojrzy w nim zła, bo przecież najbliżsi mnie kochali, a skoro oni nie widzieli w tym nic złego, to znaczy że nic się nie stało. Konsekwencją takiej decyzji będzie świat w którym miłość zostanie związana z brakiem empatii, przemocą i erotycznym zaspokojeniem. Będzie to świat w którym nie jest złem ignorowanie uczuć drugiego człowieka, lecz stanie się to normą, którą ofiara traumy będzie odtwarzać. A wiec powstanie człowiek, który uważa, że empatia to rozczulanie się nad innymi i oznaka słabości, a miłość to uczucie, uniesienie, zaspokojenie erotyczne. Następnie kiedy dojdziemy do pytania o prawdę, będzie ona zawsze zależna od sytuacji. Właściwie taka konstrukcja mentalna jest bardzo trudna do złamania. Jak wtedy być matką? Jak być żoną? Większość spotkanych przeze mnie kobiet, które doświadczyły molestowania seksualnego w dzieciństwie nie widzi w tym zdarzeniu niczego traumatyzującego. „Przecież mnie nie zgwałcił”, jednak większość nie chce mieć dzieci. 

Kiedy zapytałam je o sceny przemocy seksualnej pokazywanej w filmach, wszystkie były pobudzone. Zgodnie stwierdziły, że je to „kręci”. Zapytałam, czy nie czują współczucia dla ofiary? Usłyszałam, że "każda kobieta marzy o tym, by być zgwałcona. Ma to wpisane w naturę." Ich reakcja pokazuje jak daleko tolerancja na agresję została przesunięta w ich pojmowaniu dobra i zła.

Czym jest więc prawda? Jeżeli jest zawsze relatywna, to znaczy że jej nie ma. To znaczy, że nie ma żadnych zasad, ani granic? Jak żyć w takim świecie? Czy istnieje jakaś prawda uniwersalna? Sama zadałam sobie to pytanie? Pomyślałam, że odpowiedzą musi być miłość, jednak pojmowana w sposób ofiary traumy nie pasuje do uniwersalnej prawdy. Czym jest więc ta miłość i skąd ją wziąć, kiedy się jej nie doświadczyło?

Jedną z najwspanialszych definicji miłości jest ta z Pisma Świętego:

Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest..[5]

Nie mogąc ustalić czym jest miłość, podczas jednego ze spotkań z osobą molestowaną w dzieciństwie zacytowałam jej fragment Listu Św. Pawła do Koryntian. Oczywiście usłyszałam, że to jest piękna idea, ale czy ktoś w to wierzy? "Jeżeli my chrzescijanie naprawdę w to wierzymy, to chyba jest z nami coś nie tak. Nie znam nikogo, kto by próbował wdrożyć to w życie." 

„Jeżeli ten opis jest prawdą, to czy osoby które widziały co się stało i są takie religijne nie powiiny czegoś zrobić?" 

Chyba najtrudniejszym momentem w tej wędrówce jest uzmysłowienie sobie, że najbliżsi nie okazali w tej sytuacji miłości. Że ich postawa miłością nie była, a ona sama istnieje nie tylko na papierze, choć trudno w to uwierzyć, skoro się jej nie doświadczyło. 

„Akceptuję, że w taki sposób mnie kochano i nie oczekuję więcej. Nie mówię, że stało się coś złego, nikogo nie obwiniam, ludzie mają większe problemy. Tak bywa. Taki jest świat…. Nie chcę mieć rodziny. Wiem z terapii, że jestem na kolejnej strategii przetrwania, robię karierę odsuwam te pytania. Kiedy tracę pracę, coś mi nie wychodzi czuję się beznadziejna, nic nie warta pomimo wszystkich moich osiągnięć, które nie są małe. Wtedy to i tak nie ma znaczenia. Chyba coś nie jest dobrze, ale nie jestem gotowa, żeby pogrzebać w tym głębiej. Jest ok. Nie narzekam. Każdy ma jakiś problem.”

Czy istnieje jakaś prawda? Czy istnieje miłość? Jakiś drogowskaz w życiu jest przecież potrzebny.

Jeżeli ofiara molestowania uzna, że to co ją spotkało było złem, a reakcja najbliższych nie była miłością ma szansę odrzucić ten destrukcyjny model zachowania. W tej sytuacji musi podjąć walkę o nowy sposób patrzenia na świat. Pozytywne wzorce miłości zapisane w religiach mogą pomóc w zmianie postrzegania przez nie rzeczywistości. Wiara w postaci np.: Matki Boskiej czy Chrystusa pozwalają zaspokoić potrzebę akceptacji, miłości własnej, poczucia bezpieczeństwa oraz wykształcić właściwe odruchy w stosunku do otoczenia w przyszłości.[6]

Zrozumienie, że ci którzy nie wsparli sami padli ofiarą przemocy i nie potrafili tego koła przerwać pomaga przestać obwiniać, co z kolei sprzyja wyjściu z roli ofiary i przyjęciu na siebie odpowiedzialności za własne życie. Jak winić za brak miłości kogoś kto jej sam nie otrzymał? Brak wzorców zachowań w obliczu takiej sytuacji, presja społeczna, poczucie wstydu i hańby przerastają możliwości niejednego rodzica mierzącego się z tym problemem. Zdając sobie sprawę z tego procesu teraz właśnie, ofiara może podjąć decyzję. Odtwarzać, powtarzać, czy przerwać. Uznanie chrześcijańskiego obrazu miłości wymaga od nas również okazania jej wobec tych, którzy nas skrzywdzili, bo miłość przecież nie pamięta złego. Zadanie to wydaje się heroiczne i niemożliwe do wykonania, dlatego wiedza psychologiczna dotycząca tego przez co przechodzą w takiej sytuacji rodzice ich nieumiejętność poradzenia sobie z sytuacją, zrozumienie ich przeszłości i sposobu w jaki zostali ukształtowani, przez jakiego „Boga wychowani” jak odtwarzają schematy zachowań przekazanych im w gorzkim spadku przez ich rodziców, a nawet zrozumienie odtwarzania traumy przez oprawcę znacznie ułatwiają tę wędrówkę. Nie chodzi tu o rozgrzeszanie kogokolwiek, ale o zrozumienie mechanizmów. Nie zmniejsza to bólu, nie pomaga wybaczyć, ale pomaga nie obwiniać, co jest już dużą ulgą. Pozwala też przyjąć właściwą postawę wobec swoich najbliższych, dzieci. Umiejętność akceptacji świata wraz z jego złem jest kluczowym elementem dojrzewania każdego człowieka. Ucieczka w świat wewnętrzny, oderwanie się od zbyt trudnej rzeczywistości jest naturalną formą obrony. Powrót do niej, przyjęcie na siebie odpowiedzialności za własne życie i akceptacja świata wraz z jego złem, jednak wybranie w nim ścieżki miłości wydaje się najtrudniejszym wyzwaniem dla człowieka wychodzącego z traumy.

Trauma związana z molestowaniem seksualnym kobiet, czy inne formy przemocy wobec nich przekładają się na ich upośledzenie w systemie społecznym. Wiedza o traumie pozwala kobiecie odzyskać swoją godność i stać się partnerem w życiu. Nie zrobią tego żadne przepisy i programy gender. Jeżeli kobieta była poniżana w dzieciństwie, będzie czuła się gorsza i przyjmie pozycję ofiary i będzie odtwarzała traumę, która jak wiemy może stać się jej niezwykłą siłą jeżeli ulegnie transformacji.

 

 


[1] Levine. P, Frederick, A., (2013)Obudźcie tygrysa. Leczenie traumy, wyd. Czarna Owca,  tłum; Barbara Jastrzebska- Ziewiec,

[2] Tamże,

[3] Nelson, M. (1971). The Concept of God and Feelings toward Parents. Journal of Individual Psychology, 4, (27), 46-49.

Król, J. (1982). Wpływ posiadanego obrazu ojca na pojecie Boga u dzieci. W: Z. Chlewiński (red.), Psychologia religii. Lublin: TN KUL, 181-223.

[4] Fairbarin R. (1981), Psychoanalitic Studies of the Personality, London: Routledge & Kegan Paul.

[5] Biblia Tysiąclecia, 1. List św. Pawła do Koryntian (1 Kor 13,1−13),

[6] Donald Kalshed, Wewnętrzny świat traumy, Archetypowe obrony jaźni,

 UMBRA / SHADOW / ECLIPSE OF THE MOON 

ART / NARRATIVE FICTION / EXPERIMENTAL / AUTEUR CINEMA / 30 min / POLAND / 2015

DIRECTOR : URSZULA NAWROT

CAST : LESZEK BZDYL, URSZULA NAWROT, MICHALINA WISNIEWSKA

PRODUCED BY : COPALFILM URSZULA NAWROT

CO-PRODUCED BY : TVP S.A., MAGIC PRODUCTION